Գորիսը Հայաստանի ամենագեղեցիկ և ինքնատիպ քաղաքներից մեկն է, որը գտնվում է Սյունիքի մարզում՝ Վարարակն գետի ափին։ Այն հայտնի է իր յուրահատուկ ճարտարապետությամբ, որը բնութագրվում է երկհարկանի քարե տներով, կամարակապ դարպասներով և գեղեցիկ պատշգամբներով։ Գորիսը Հայաստանի առաջին քաղաքներից է, որը կառուցվել է հատուկ հատակագծով դեռևս 19-րդ դարի վերջին՝ գերմանացի ինժեների նախագծով, ինչի շնորհիվ քաղաքն ունի ուղիղ և լայն փողոցներ։ Քաղաքը շրջապատված է բնական ժայռային բուրգերով, որոնք տե

Լոռու մարզի Ալավերդի քաղաքում է գտնվում հայկական ճարտարապետության գոհարներից մեկը՝ Սանահինի վանական համալիրը։ Հիմնադրվել է 10-րդ դարում Աշոտ Գ Ողորմած թագավորի կողմից։ Վանքի անվանումը ստուգաբանվում է որպես «սա նրանից (Հաղպատից) հին է»։ Այն եղել է միջնադարյան Հայաստանի խոշորագույն մշակութային ու կրթական կենտրոններից մեկը որտեղ գործել են բարձրագույն դպրոցը գրադարանը և գրչության կենտրոնը։ Համալիրն աչքի է ընկնում իր բարդ և ներդաշնակ կառուցվածքով։ Այն ներառում է հինգ եկեղեցի գավի

Երևանի կենտրոնում՝ Մաշտոցի պողոտայի հարևանությամբ է գտնվում քաղաքի միակ գործող մզկիթը՝ Կապույտ մզկիթը կամ Գյոյ մզկիթը։ Այն կառուցվել է 1766 թվականին Երևանի խան Հուսեյն Ալիի կողմից։ Մզկիթն իր անվանումը ստացել է գմբեթի և ճակատային մասի երկնագույն հախճապակե սալիկների պատճառով։ Համալիրն ունի ընդարձակ ու խաղաղ ներքին բակ պտղատու ծառերով ինչը ստեղծում է յուրօրինակ արևելյան մթնոլորտ քաղաքի սրտում։ Այսօր Կապույտ մզկիթը ոչ միայն կրոնական կառույց է այլև կարևոր մշակութային կենտրոն որտեղ

Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքում վեր հառնող Սուրբ Մարիանե եկեղեցին հայկական միջնադարյան ճարտարապետության լավագույն նմուշներից է։ Կառուցվելով 1281 թվականին՝ այն առանձնանում է իր բարձր ու սլացիկ թմբուկով և կատարյալ համաչափություններով։ Եկեղեցու կառուցման մասին արժեքավոր արձանագրությունները պահպանվել են հարավային պատին։ Տեղական դարչնագույն տուֆից կերտված այս տաճարը տեսանելի է քաղաքի տարբեր կետերից և հանդիսանում է Աշտարակի պատմական դիմագծի անբաժանելի մասը։ Սուրբ Մարիանեն ոչ

Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքում վեր հառնող Սիսավան եկեղեցին հայկական ճարտարապետության 7-րդ դարի ամենաարժեքավոր կոթողներից է։ Կառուցված լինելով Սյունյաց իշխանների կողմից՝ այս տաճարն առանձնանում է իր կատարյալ համաչափություններով և զուսպ զարդանախշերով։ Իր հորինվածքով այն պատկանում է «Հռիփսիմեատիպ» կառույցների թվին ինչը վկայում է վաղ միջնադարի հայ շինարարական արվեստի բարձր մակարդակի մասին։ Եկեղեցու պատերին պահպանվել են արժեքավոր արձանագրություններ և քանդակներ որոնք պատմում են տար

Արագածոտնի մարզի պատմական Օշական գյուղում է գտնվում հայ ժողովրդի ամենանվիրական սրբավայրերից մեկը՝ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին։ Այստեղ է ամփոփված հայոց գրերի հանճարեղ հեղինակ Մեսրոպ Մաշտոցի աճյունը։ Ներկայիս եկեղեցին կառուցվել է 1875-1879 թվականներին Գևորգ Դ կաթողիկոսի նախաձեռնությամբ՝ 5-րդ դարի հնամենի մատուռի տեղում։ Տաճարի ներսը զարդարված է հոյակերտ որմնանկարներով իսկ բակում վեր են հառնում հայոց այբուբենի տառերը պատկերող ինքնատիպ խաչքարեր։ Այս վայրը յուրաքանչյուր հայի համ

Գառնիի կիրճի բարձրադիր լանջին՝ Խոսրովի պետական արգելոցի տարածքում է գտնվում միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր և մշակութային խոշոր կենտրոններից մեկը՝ Հավուց Թառը։ 11-13-րդ դարերում ծաղկում ապրած այս վանական համալիրը հայտնի է իր հոյակերտ ամրոցատիպ պարիսպներով և Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցով։ Ըստ ավանդության՝ այստեղ են պահվել բազմաթիվ սրբություններ այդ թվում՝ Ամենափրկիչ խաչը։ Թեև 1679 թվականի ահեղ երկրաշարժից վանքը մեծապես տուժել է սակայն նրա կիսավեր պատերն ու նրբակերտ քանդակներն առայսօր

Երևանը հաճախ անվանում են «Վարդագույն քաղաք» և դա ամենևին պատահական չէ։ Մայրաքաղաքի ինքնատիպ դիմագիծը ձևավորվել է շնորհիվ տեղական հրաբխային քարի՝ տուֆի որն ունի երանգների լայն գամմա՝ բաց վարդագույնից մինչև մուգ մանուշակագույն։ Ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանի նախագծած գլխավոր հատակագծով Երևանի կենտրոնական շենքերը կառուցվեցին հենց այս քարով ինչը քաղաքին հաղորդում է ջերմ ու հյուրընկալ մթնոլորտ։ Արևի ճառագայթների ներքո շենքերը կարծես փոխում են իրենց գույնը ստեղծելով մի կախարդական

Տավուշի մարզի գեղատեսիլ Գոշ գյուղում է գտնվում հայկական ճարտարապետության գոհարներից մեկը՝ Գոշավանքը (նախկինում՝ Նոր Գետիկ)։ Վանական համալիրը հիմնադրվել է 1188 թվականին մեծն մտածող օրենսդիր և առակագիր Մխիթար Գոշի կողմից։ Դարեր շարունակ այն եղել է կրթական և մշակութային կարևորագույն օջախ որտեղ գործել է բարձրագույն դպրոց (համալսարան)։ Գոշավանքը հռչակված է իր ինքնատիպ ճարտարապետությամբ և բացառիկ խաչքարերով որոնցից ամենանշանավորը վարպետ Պողոսի կերտած «ասեղնագործ» խաչքարն է։ Այս վայ

Աբովյան փողոցը (նախկինում՝ Աստաֆյան) Երևանի ամենահին, ամենանշանավոր և կենտրոնական փողոցներից մեկն է, որը կրում է հայ մեծ լուսավորիչ Խաչատուր Աբովյանի անունը։ Այն սկիզբ է առնում Հանրապետության հրապարակից և ձգվում մինչև «Հաղթանակ» զբոսայգու մոտ գտնվող Աբովյանի հուշարձանը։ Փողոցն իր ճարտարապետական տեսքով և մթնոլորտով հանդիսանում է քաղաքի «այցեքարտը»՝ ներկայացնելով Երևանի պատմական տարբեր շերտերի ներդաշնակ միաձուլումը։ 1. Պատմական ակնարկ և քաղաքաշինական նշանակություն Փողոցը նախագծ

Նորքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ( հիմնադրված 18-րդ դարում , վերակառուցված 20-րդ դարի վերջին) Երևանի հնագույն թաղամասերից մեկի՝ Նորքի հոգևոր խորհրդանիշն է։ Այն գտնվում է բարձունքի վրա՝ իշխող դիրք ունենալով շրջակայքի նկատմամբ։ Եկեղեցին աչքի է ընկնում իր կառուցողական բարձր որակով, զուսպ, բայց արտահայտիչ հարդարանքով և հանդիսանում է Երևանի կարևորագույն պատմամշակութային կոթողներից մեկը։ 1. Պատմական ակնարկ և կործանում Եկեղեցու պատմությունը սկիզբ է առնում 18-րդ դարից, երբ այն կառուց

Շողակաթ եկեղեցին (1694 թ.) հայկական ուշ միջնադարյան ճարտարապետության ամենանրբագեղ և ամբողջական կառույցներից մեկն է։ Այն գտնվում է Վաղարշապատ քաղաքում՝ Սուրբ Հռիփսիմե տաճարից արևմուտք։ Եկեղեցին աչքի է ընկնում իր կառուցողական բարձր որակով, զուսպ, բայց արտահայտիչ հարդարանքով և հանդիսանում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության մաս։ 1. Պատմական ակնարկ և ավանդություն Եկեղեցին կառուցվել է Աղամալ Շոռոթեցի իշխանի կողմից այն վայրում, որտեղ, ըստ ավանդության, նահատակվել են անհայտ քրիստ

Նորավանքը (13-14-րդ դարեր) հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենակատարյալ և տպավորիչ հուշարձանախմբերից մեկն է, որը գտնվում է Վայոց Ձորի մարզում՝ Ամաղու գյուղից վերև, կարմիր ժայռերի անդնդախոր կիրճի եզրին։ Այս վանական համալիրն առանձնանում է իր կառուցողական բարձր որակով, ճարտարապետ Մոմիկի հանճարեղ լուծումներով և հանդիսանում է Օրբելյան իշխանական տոհմի հոգևոր ու մշակութային կենտրոնը։ 1. Ճարտարապետական կառուցվածքը և հիմնական տաճարները Վանքի ճարտարապետական համակարգը ներկայացնու

Տաթևի վանական համալիրը հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենավեհաշուք գլուխգործոցներից է, որը հիմնադրվել է դեռևս 4-րդ դարում, սակայն լայնամասշտաբ վերակառուցման է ենթարկվել 9-րդ դարում՝ դառնալով Սյունյաց աշխարհի հոգևոր և քաղաքական կենտրոնը։ Գտնվելով Որոտան գետի անդնդախոր կիրճի եզրին՝ այն դարեր շարունակ եղել է Հայաստանի հոգևոր, գիտական և մշակութային ամենահզոր օջախներից մեկը։ Հաշվի առնելով համալիրի բացառիկ պատմամշակութային արժեքը՝ այն ներկայումս ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշ

Կիևյան կամուրջը (պաշտոնապես՝ Հրազդանի մեծ կամուրջ) Երևանի ամենահայտնի ճարտարապետական կառույցներից է որը միացնում է Աջափնյակ վարչական շրջանը քաղաքի կենտրոնին։ Շահագործման հանձնվելով 1956 թվականին՝ այն իր ժամանակի համար հանդիսանում էր ինժեներական մտքի բացառիկ նմուշ։ Կամուրջը վեր է հառնում Հրազդան գետի անդնդախոր կիրճի վրա՝ բացելով հիասքանչ տեսարաններ դեպի Թումանյանի այգի և Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիր։ Իր միակամար կառուցվածքով և վեհաշուք տեսքով այն դարձել է մայ

Մակարավանքը (10-13-րդ դարեր) հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենաարժեքավոր և գեղարվեստորեն հարուստ համալիրներից մեկն է։ Այն գտնվում է Տավուշի մարզի Աչաջուր գյուղից 6 կմ հեռավորության վրա՝ Փայտատափ լեռան լանջին։ Վանքն առանձնանում է իր քանդակագործական արվեստի բացառիկ նրբությամբ և շինարարական տեխնիկայի բարձր որակով։ 1. Համալիրի Ճարտարապետական Կառուցվածքը Վանական համալիրը բաղկացած է մի քանի շինություններից, որոնց կառուցման համար օգտագործված բազմերանգ քարերը (վարդագույն անդ

Գեղարդավանքը (13-րդ դար), որը սկզբնապես կոչվել է Այրիվանք (Քարայրների վանք), հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենաբարդ և ինքնատիպ համալիրներից է։ Այն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում և հայտնի է իր եզակի ժայռափոր տաճարներով, որոնք փորված են մեկ միասնական քարակտորի մեջ։ 1. Պատմական ակնարկ և Սուրբ Գեղարդի խորհուրդը Վանական համալիրը հիմնադրվել է 4-րդ դարում՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կողմից, սակայն ներկայիս կանգուն շինությունները թվագրվում են 13-րդ դ

Սաղմոսավանքը (13-րդ դար) հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենատպավորիչ և ամբողջական հուշարձանախմբերից մեկն է։ Այն գտնվում է Արագածոտնի մարզի Սաղմոսավան գյուղում՝ Քասաղ գետի անդնդախոր կիրճի եզրին։ Վանքն առանձնանում է իր ինժեներական լուծումների հանդգնությամբ, ճարտարապետական ձևերի կատարելությամբ և բնապատկերի հետ ունեցած բացառիկ ներդաշնակությամբ։ 1. Պատմական ակնարկ և հիմնադրում Համալիրի հիմնական կառուցապատումը կապված է Վաչուտյան  իշխանական տան հետ, ովքեր 13-րդ դարում հանդիս

Ջուխտակ վանական համալիրը (12-13-րդ դարեր) հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ինքնատիպ նմուշներից է, որն իր անունը ստացել է երկու առանձին կանգնած եկեղեցիների («ջուխտ»՝ զույգ) պատճառով։ Այն գտնվում է Տավուշի մարզում՝ Դիլիջան քաղաքից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք, անտառապատ լեռնալանջի հարթակում։ Համալիրն առանձնանում է իր կառուցողական զուսպ ոճով, բարձրարվեստ վիմագրերով և բնության հետ ներդաշնակ կոմպոզիցիայով։ 1. Ճարտարապետական կառույցները Համալիրը բաղկացած է երկու եկեղեցիներից՝ Սուրբ Գ

Մաթոսավանքը (13-րդ դար) հայկական միջնադարյան ճարտարապետության փոքր, բայց չափազանց արժեքավոր հուշարձանախմբերից է, որը թաքնված է Դիլիջան ազգային պարկի խիտ անտառներում՝ Ջուխտակ վանքի դիմացի լեռնալանջին։ Այս վանական համալիրն առանձնանում է իր խորհրատես մթնոլորտով, քարագործական նուրբ արվեստով և հանդիսանում է 13-րդ դարի հայկական հոգևոր կենտրոնների տիպիկ օրինակ։ 1. Պատմական ակնարկ և հիմնադրում Համալիրի հիմնական կառուցապատումը տեղի է ունեցել 13-րդ դարի առաջին կեսին։ Հիմնադիրը.  Ըստ վի