Շողակաթ. Ուշ միջնադարյան ճարտարապետության լուսավոր հուշարձանը

Շողակաթ եկեղեցին (1694 թ.) հայկական ուշ միջնադարյան ճարտարապետության ամենանրբագեղ և ամբողջական կառույցներից մեկն է։ Այն գտնվում է Վաղարշապատ քաղաքում՝ Սուրբ Հռիփսիմե տաճարից արևմուտք։ Եկեղեցին աչքի է ընկնում իր կառուցողական բարձր որակով, զուսպ, բայց արտահայտիչ հարդարանքով և հանդիսանում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության մաս։

1. Պատմական ակնարկ և ավանդություն

Եկեղեցին կառուցվել է Աղամալ Շոռոթեցի իշխանի կողմից այն վայրում, որտեղ, ըստ ավանդության, նահատակվել են անհայտ քրիստոնյա կույսերը։

• Անվան ծագումը. «Շողակաթ» անվանումը խորհրդանշում է երկնային այն լույսի շողը, որը «կաթել» է նահատակված կույսերի վրա։

• Հնագիտական շերտեր. Ներկայիս եկեղեցու տեղում նախկինում եղել է 6-7-րդ դարերի մատուռ, որի հիմքերի վրա էլ 17-րդ դարի վերջին վեր է հառնել այսօրվա տաճարը։

  
  

2. Ճարտարապետական լուծումներ և հորինվածք

Շողակաթը ներկայացնում է գմբեթավոր դահլիճի տիպը, որտեղ ճարտարապետական շեշտադրումները կատարված են կառուցվածքային հստակությամբ։

• Գավիթ-զանգակատուն. Արևմտյան կողմում կառուցված է բաց սրահ-գավիթը, որի կենտրոնում վեր է խոյանում ութասյուն ռոտոնդա-զանգակատունը։ Սա կառույցին հաղորդում է թեթևություն և վերձիգություն։

• Ներքին տարածություն. Տաճարի ներսում գմբեթը հենվում է որմնամույթերի վրա, ինչը թույլ է տվել ստեղծել ընդարձակ և լուսավոր աղոթասրահ՝ առանց տարածությունը մասնատող սյուների։

• Քարի մշակում. Շինության համար օգտագործվել է սրբատաշ շագանակագույն տուֆ, որի կատարյալ մշակվածությունը հանդիսանում է եկեղեցու հիմնական գեղագիտական զարդը։

  
  

3. Գեղարվեստական հարդարանք

Ի տարբերություն վաղ միջնադարի ճոխ քանդակազարդ տաճարների, Շողակաթն աչքի է ընկնում իր զուսպ և ակադեմիական ոճով։

• Շքամուտքեր. Արևմտյան մուտքը զարդարված է նուրբ փորագրություններով, որոնք բնորոշ են ուշ միջնադարյան հայկական զարդարվեստին։

• Լուսամուտների պսակներ. Պատուհանների եզրակալներն ունեն երկրաչափական և բուսական նուրբ մոտիվներ, որոնք ընդգծում են կառույցի նրբագեղությունը։