Մակարավանք. Տավուշի լեռնային ճարտարապետության և քանդակագործության գագաթնակետը

Մակարավանքը (10-13-րդ դարեր) հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենաարժեքավոր և գեղարվեստորեն հարուստ համալիրներից մեկն է։ Այն գտնվում է Տավուշի մարզի Աչաջուր գյուղից 6 կմ հեռավորության վրա՝ Փայտատափ լեռան լանջին։ Վանքն առանձնանում է իր քանդակագործական արվեստի բացառիկ նրբությամբ և շինարարական տեխնիկայի բարձր որակով։

1. Համալիրի Ճարտարապետական Կառուցվածքը

Վանական համալիրը բաղկացած է մի քանի շինություններից, որոնց կառուցման համար օգտագործված բազմերանգ քարերը (վարդագույն անդեզիտ, կարմրավուն տուֆ, կանաչավուն կրաքար) ստեղծում են բացառիկ գեղագիտական պատկեր։

• Հին եկեղեցի (10-11-րդ դարեր). Համալիրի հնագույն կառույցն է, որն իրենից ներկայացնում է ներքուստ խաչաձև հորինվածք։ Այն հիմք է հանդիսացել հետագա ընդարձակման համար։

• Գլխավոր տաճար (1205 թ.). Կառուցվել է Վարդան իշխանի կողմից։ Սա կենտրոնագմբեթ դահլիճ է, որի արտաքին հարդարանքը՝ նրբակերտ կամարաշարերով ու լուսամուտների փորագրազարդ պսակներով, վկայում է 13-րդ դարի հայկական վերածննդի մասին։

• Գավիթ (1224 թ.). Վաչե Ա Վաչուտյանի կողմից կառուցված այս շինությունը քառասյուն կենտրոնագմբեթ հորինվածք ունի և ծառայել է թե՛ որպես դամբարան, թե՛ որպես հավաքատեղի։

  
  

2. Քանդակագործական Արվեստի Բացառիկությունը

Մակարավանքը համաշխարհային մակարդակով հայտնի է իր Ավագ խորանի հարդարանքով, որն իր նրբությամբ չունի իրեն հավասարը։

• Բեմի հարդարանքը. Խորանի ճակատային մասը զարդարված է ութանիստ աստղերի և բազմանկյունների մեջ ներգծված բարդ հյուսվածքներով։ Այստեղ պատկերված են ձկներ, թռչուններ և առասպելական կենդանիներ, որոնք փորագրված են ոսկերչական ճշգրտությամբ։

• Սիմվոլիզմ. Յուրաքանչյուր քանդակ ունի իր հոգևոր իմաստը։ Օրինակ՝ նավակի մեջ գտնվող մարդու պատկերը և առյուծների ու թռչունների ֆիգուրները խորհրդանշում են մարդու հոգու հաղթանակը նյութական աշխարհի նկատմամբ։

  
  

3. Նշխարատունը և Ինժեներական Լուծումները

Համալիրի հյուսիսային կողմում է գտնվում նշխարատունը (13-րդ դար)։ Սա եզակի աշխարհիկ-եկեղեցական կառույց է, որը նախատեսված է եղել նշխարների պատրաստման և պահպանման համար։

• Սեյսմակայունություն. Շնորհիվ պատերի հաստության և քարերի մշակման բարձր որակի, Մակարավանքը դիմակայել է դարավոր երկրաշարժերին ու բնական աղետներին՝ պահպանելով իր կառուցվածքային ամբողջականությունը։