Աբովյան փողոց. Երևանի պատմական և մշակութային զարկերակը

Աբովյան փողոցը (նախկինում՝ Աստաֆյան) Երևանի ամենահին, ամենանշանավոր և կենտրոնական փողոցներից մեկն է, որը կրում է հայ մեծ լուսավորիչ Խաչատուր Աբովյանի անունը։ Այն սկիզբ է առնում Հանրապետության հրապարակից և ձգվում մինչև «Հաղթանակ» զբոսայգու մոտ գտնվող Աբովյանի հուշարձանը։ Փողոցն իր ճարտարապետական տեսքով և մթնոլորտով հանդիսանում է քաղաքի «այցեքարտը»՝ ներկայացնելով Երևանի պատմական տարբեր շերտերի ներդաշնակ միաձուլումը։

1. Պատմական ակնարկ և քաղաքաշինական նշանակություն

Փողոցը նախագծվել է 1856 թվականին՝ որպես քաղաքի գլխավոր առանցք, և սկզբնական շրջանում կոչվել է Աստաֆյան՝ ի պատիվ Երևանի նահանգապետ գեներալ-մայոր Աստաֆևի։

• Առաջին պլանավորված փողոցը. Այն Երևանի առաջին փողոցն էր, որը կառուցվել էր եվրոպական քաղաքաշինական չափանիշներով՝ ուղիղ և լայն։

• Կենտրոնական դերը. 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին այստեղ էին կենտրոնացած քաղաքի լավագույն հյուրանոցները, բանկերը, եկեղեցիները և հարուստ վաճառականների առանձնատները։

  
  

2. Ճարտարապետական դիմագիծը

Աբովյան փողոցը բացօթյա թանգարան է, որտեղ կողք կողքի գոյակցում են սև տուֆից կառուցված նեոկլասիկ շենքերը և սովետական մոդեռնիզմի նմուշները.

• Սև տուֆի ժամանակաշրջան. Փողոցի սկզբնամասում պահպանվել են 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի շենքերը (օրինակ՝ նախկին գիմնազիայի շենքը, բնակելի տներ), որոնք բնորոշվում են իրենց դեկորատիվ քանդակներով և կամարակապ պատուհաններով։

• Ալեքսանդր Թամանյանի նախագիծը. Խորհրդային տարիներին, Երևանի գլխավոր հատակագծի համաձայն, փողոցը վերակառուցվեց՝ պահպանելով իր կարևորությունը։ Այստեղ են գտնվում Երևանի պետական բժշկական համալսարանի պատմական մասնաշենքերը և այլ հանրային կառույցներ։

3. Մշակութային և հասարակական կենտրոն

Փողոցը հայտնի է իր խտացված մշակութային օջախներով և ժամանցի վայրերով.

• Կինոթատրոն «Մոսկվա» և Շառլ Ազնավուրի հրապարակ. Փողոցի սիրտն է, որտեղ գտնվում է 1936 թվականին կառուցված կինոթատրոնը՝ սովետական մոդեռնիզմի գլուխգործոցը։

• Սուրբ Աննա և Սուրբ Կաթողիկե եկեղեցիներ. Աբովյան և Սայաթ-Նովա փողոցների խաչմերուկում գտնվող այս հոգևոր համալիրը միավորում է 13-րդ դարի փոքրիկ մատուռը և ժամանակակից եկեղեցին։

• Թատրոններ և սրճարաններ. Այստեղ են գտնվում Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնը և քաղաքի ամենահին ու սիրված սրճարանները, որոնք ձևավորում են Երևանի «բոհեմական» շունչը։

  
  

4. Քաղաքային լեգենդներ և խորհրդանիշեր

• Կարաբալայի արձանը. Փողոցի խորհրդանիշերից մեկը ծաղիկներ նվիրող լեգենդար ծերունու՝ Կարաբալայի արձանն է, որը հիշեցնում է քաղաքի հին ու բարի ավանդույթների մասին։

• Հայտնի բնակիչներ. Փողոցի տարբեր շենքերում ապրել և ստեղծագործել են հայ մշակույթի բազմաթիվ երախտավորներ, ինչի մասին վկայում են պատերին փակցված բազմաթիվ հուշատախտակները։