Հայկական Խաչքար. Հավերժության և Հոգևոր Հանճարի Խորհրդանիշ

Խաչքարը հայկական մշակութային ժառանգության ամենաինքնատիպ և խորհրդանշական դրսևորումն է։ Այն համարվում է հայ ժողովրդի հոգևոր ինքնության անբաժանելի մասը և 2010 թվականից ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում։

Խաչքարը (բառացի՝ «խաչի քար») հայ միջնադարյան մշակույթի եզակի հուշարձան է, որն իրենից ներկայացնում է ուղղահայաց կանգնեցված սալաքար՝ կենտրոնական խաչի պատկերով։ Այն ոչ միայն քարակերտ արվեստի նմուշ է, այլև հայ հոգևոր կյանքի, պատմության և աստվածաբանության խտացումը։ Խաչքարագործությունն սկիզբ է առել քրիստոնեության ընդունման վաղ շրջանում (4-րդ դար), սակայն իր գագաթնակետին է հասել 12-14-րդ դարերում՝ ճարտարապետական ու քանդակագործական աննախադեպ վարպետությամբ։

Սիմվոլիկա և Կառուցվածք.

Խաչքարի հիմնական տարրը Կենաց ծառ հիշեցնող «ծաղկած խաչն» է, որը խորհրդանշում է Քրիստոսի հարությունը, կյանքի հաղթանակը մահվան հանդեպ և հավերժությունը։ Խաչի տակ սովորաբար պատկերվում է վարդյակ (շրջանաձև զարդանախշ), որը խորհրդանշում է երկրագունդը կամ հավերժության օղակը։ Քարի ողջ մակերեսը ծածկված է լինում նրբագույն երկրաչափական և բուսական զարդանախշերով, որոնք հաճախ հասնում են ոսկերչական ճշգրտության։ Ամենակարևոր փաստն այն է, որ աշխարհում չկա երկու նույնանման խաչքար. յուրաքանչյուրը հանդիսանում է հեղինակային եզակի աշխատանք։