Բյուրականի աստղադիտարան. Տիեզերքի հայկական դարպասը

Բյուրականի աստղաֆիզիկական աստղադիտարանը հիմնադրվել է 1946 թվականին մեծանուն գիտնական Վիկտոր Համբարձումյանի նախաձեռնությամբ։ Այն գտնվում է Արագած լեռան հարավային լանջին՝ ծովի մակերևույթից 1405 մետր բարձրության վրա, ինչը ստեղծում է իդեալական պայմաններ երկնային դիտարկումների համար։

1. Գիտական նշանակությունը և համաշխարհային ճանաչումը

Բյուրականը դարձավ աշխարհի այն եզակի վայրերից մեկը, որտեղ մշակվեցին տիեզերքի էվոլյուցիայի նոր տեսություններ։

• Աստղասփյուռների ուսումնասիրություն. Աստղադիտարանի հիմնադրման առաջին իսկ տարիներին այստեղ բացահայտվեցին աստղասփյուռները, ինչը հեղաշրջում էր աստղաֆիզիկայում։

• Ոչ ստացիոնար օբյեկտներ. Բյուրականը մասնագիտացված է տիեզերական անկայուն և պայթյունավտանգ երևույթների ուսումնասիրության մեջ։

• Մարգարյանի շրջահայություն. 1960-70-ական թվականներին Բենիամին Մարգարյանի գլխավորությամբ իրականացվեց երկնքի եզակի շրջահայություն, որի արդյունքում հայտնաբերվեցին հազարավոր ակտիվ կորիզներով գալակտիկաներ (Մարգարյանի գալակտիկաներ)։

  
  

2. Տեխնիկական հզորությունը. Դիտակները

Աստղադիտարանը զինված է մի շարք հզոր գործիքներով, որոնցից առանձնանում են.

• 2.6 մետրանոց դիտակ. Սա տարածաշրջանի խոշորագույն օպտիկական դիտակներից մեկն է, որը թույլ է տալիս կատարել խորը տիեզերական հետազոտություններ։

• 1 մետրանոց Շմիդտի դիտակ. Աշխարհի ամենաարդյունավետ դիտակներից մեկը, որով իրականացվել են երկնքի լայնածավալ ուսումնասիրությունները։

  
  

3. Տարածաշրջանային և միջազգային կարգավիճակը

2015 թվականին Միջազգային աստղագիտական միությունը (ՄԱՄ/IAU) Բյուրականի աստղադիտարանին շնորհեց Տարածաշրջանային աստղագիտական կենտրոնի կարգավիճակ։ Սա նշանակում է, որ Հայաստանը համակարգում է աստղագիտության զարգացումը Հարավ-արևմտյան և Կենտրոնական Ասիայում։