Արենի-1 կոշիկ. 5500-ամյա քաղաքակրթության հետքերով

2008 թվականին Վայոց Ձորի մարզի Արենի-1 (Թռչունների) քարանձավում հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվեց մի կոշիկ, որը փոխեց պատկերացումները նախնադարյան մարդու կենցաղի և հագուստի մասին: Գտածոն թվագրվում է մ.թ.ա. 3500-3600 թվականներով (Էնեոլիթյան ժամանակաշրջան):

1. Կառուցվածքը և նյութը

• Նյութը. Կոշիկը պատրաստված է մեկ ամբողջական կտոր կովի կաշվից: Այն կտրված է այնպես, որ գրկի ոտնաթաթը՝ ամրանալով կաշվե փոկերով (քառասունից ավելի անցքերով անցնող լարերով):

• Լցոնումը. Կոշիկի ներսը լցված է եղել չորացած խոտով: Հետազոտողները ենթադրում են, որ խոտը ծառայել է կամ որպես տաքացնող շերտ, կամ օգտագործվել է կոշիկի ձևը պահպանելու համար, երբ այն չեն հագել:

• Չափսը. Կոշիկը համապատասխանում է ժամանակակից 37 չափսին: Քանի որ այն փոքր է, գիտնականները երկար ժամանակ վիճում էին՝ այն պատկանել է տղամարդո՞ւ, թե՞ կնոջ, սակայն այդ դարաշրջանում մարդիկ ավելի փոքրամարմին էին, ուստի այն կարող էր լինել նաև տղամարդու կոշիկ:

  
  

2. Ինչպե՞ս է այն պահպանվել

Կոշիկի՝ հազարամյակների ընթացքում չքայքայվելու գաղտնիքը քարանձավի պայմաններն են.

• Միկրոկլիմա. Քարանձավում օդը եղել է չոր և կայուն ջերմաստիճանով:

• Ոչխարի աղբ. Կոշիկը գտնվել է ոչխարի աղբի հաստ շերտի տակ, որը հանդիսացել է հուսալի պաշտպանիչ շերտ՝ թույլ չտալով բակտերիաներին և սնկերին քայքայել կաշին:

  
  

3. Գիտական նշանակությունը

Արենի-1 կոշիկն ավելի հին է, քան Եգիպտական բուրգերը (մոտ 1000 տարով) և հայտնի Էտցիի (Ալպյան սառցե մարդու) կոշիկները (մոտ 400 տարով):

• Տեխնոլոգիա. Կոշիկի պատրաստման տեխնիկան զարմանալիորեն նման է հայկական ավանդական տրեխներին, որոնք գյուղական բնակավայրերում օգտագործվել են մինչև 20-րդ դարի սկիզբը: Սա խոսում է մշակութային և տեխնոլոգիական հազարամյա շարունակականության մասին:

• Միջազգային արձագանք. Գտածոյի մասին լուրը տարածվեց աշխարհի խոշորագույն լրատվամիջոցներով (National Geographic, BBC), իսկ լաբորատոր հետազոտություններն անցկացվեցին Օքսֆորդի և Կալիֆորնիայի համալսարաններում: