Ջերմուկի ջրվեժը Հայաստանի երկրորդ բարձրադիր ջրվեժն է (բարձրությունը՝ 68 մետր) և գտնվում է Վայոց Ձորի մարզում՝ առողջարանային Ջերմուկ քաղաքում։ Այն թափվում է Արփա գետի կիրճը ստեղծելով հիասքանչ տեսարան որը հիշեցնում է ժայռերից կախված թափանցիկ վարսեր։ Հենց այդ պատճառով ժողովուրդն այն անվանում է նաև «Ջրահարսի վարսեր»։ Ըստ ավանդության՝ մի գեղեցկուհի արքայադուստր ամեն օր ժայռից կիրճն է նետել իր երկար վարսերը որպեսզի իր սիրելին բարձրանա վեր։ Հայրը՝ թագավորը իմանալով այդ մասին անիծել

Նորավանքը (13-14-րդ դարեր) հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենակատարյալ և տպավորիչ հուշարձանախմբերից մեկն է, որը գտնվում է Վայոց Ձորի մարզում՝ Ամաղու գյուղից վերև, կարմիր ժայռերի անդնդախոր կիրճի եզրին։ Այս վանական համալիրն առանձնանում է իր կառուցողական բարձր որակով, ճարտարապետ Մոմիկի հանճարեղ լուծումներով և հանդիսանում է Օրբելյան իշխանական տոհմի հոգևոր ու մշակութային կենտրոնը։ 1. Ճարտարապետական կառուցվածքը և հիմնական տաճարները Վանքի ճարտարապետական համակարգը ներկայացնու

2008 թվականին Վայոց Ձորի մարզի Արենի-1 (Թռչունների) քարանձավում հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվեց մի կոշիկ, որը փոխեց պատկերացումները նախնադարյան մարդու կենցաղի և հագուստի մասին: Գտածոն թվագրվում է մ.թ.ա. 3500-3600 թվականներով  (Էնեոլիթյան ժամանակաշրջան): 1. Կառուցվածքը և նյութը Նյութը. Կոշիկը պատրաստված է մեկ ամբողջական կտոր կովի կաշվից: Այն կտրված է այնպես, որ գրկի ոտնաթաթը՝ ամրանալով կաշվե փոկերով (քառասունից ավելի անցքերով անցնող լարերով): Լցոնումը. Կոշիկի ներս