Կոմիտաս Վարդապետ. Հայ Երաժշտության Հավերժական Ղողանջը և Ազգային Հոգու Կանթեղը

Կոմիտասը (Սողոմոն Սողոմոնյան) հայոց մշակութային ինքնության հիմնասյունն է, մի Մեծություն, ում առաքելությունը դուրս էր սովորական արվեստի սահմաններից։ Նա այն հանճարն է, ով աշխարհին հայտնագործեց հայ երգի բնական մաքրությունը։ Կոմիտասի ամենամեծ գիտական սխրանքը հայկական հնագույն նոտագրության՝ խազերի վերծանմանն ուղղված նրա տիտանական աշխատանքն էր։ Նա համոզված էր, որ խազերի մեջ է թաքնված հայ երաժշտության նախնական, անխաթար հիմքը, և իր ողջ կյանքը նվիրեց այդ գաղտնագրերի բանալին գտնելուն։

Վարդապետը ձեռնամուխ եղավ հայ երգի «մաքրման» սրբազան գործին։ Դարեր շարունակ հայկական մեղեդիները կրել էին հարևան ժողովուրդների և օտար տիրապետությունների ազդեցությունը։ Կոմիտասը զտեց հայկական երաժշտությունը այդ օտարամուտ, արհեստական շերտերից՝ գիտականորեն հիմնավորելով, որ «հայն ունի ինքնուրույն երաժշտական լեզու»։ Շրջելով գյուղից գյուղ՝ նա հայ գեղջկական երգի շուրթերից հավաքեց և գրի առնեց հազարավոր մեղեդիներ՝ վերադարձնելով դրանց իրենց նախնական վեհությունն ու պարզությունը։

Նրա ստեղծագործական կյանքը ողբերգականորեն ընդհատվեց 1915 թվականի Մեծ Եղեռնի հետևանքով: Չնայած նա ֆիզիկապես վերապրեց արհավիրքը, սակայն հոգեկան ծանր ցնցումը նրան զրկեց ստեղծագործելու հնարավորությունից: Սակայն Կոմիտասի մեծությունը նաև նրա հոգևոր տոկունության մեջ է. նրա թողած ժառանգությունը՝ «Կռունկը», «Անտունին», «Հորովելը» և «Պատարագը», այսօր հանդիսանում է հայկական հոգու ձայնը։ Կոմիտասը մեր մշակութային գենետիկական կոդն է, որի մաքրամաքուր ղողանջը շարունակում է արձագանքել յուրաքանչյուր հայի սրտում։