Հայկական գինեգործություն. Քաղաքակրթության ակունքներից մինչև 21-րդ դարի վերածնունդ

Հայաստանը համաշխարհային գինեգործության բնօրրանն է։ Այստեղ գինին երբեք չի եղել պարզապես ըմպելիք. այն եղել է պաշտամունքի առարկա, բժշկության միջոց, դիվանագիտական գործիք և հայկական ինքնության անբաժանելի մասը։ Հայկական լեռնաշխարհի յուրահատուկ տերուարը՝ հրաբխային հողերով և բարձրլեռնային կլիմայով, ստեղծել է մի աշխարհ, որտեղ խաղողը ձեռք է բերում բացառիկ շաքարայնություն և բուրմունք։

1. Հնագիտական հեղափոխություն. Արենի-1 քարանձավ

2007 թվականին միջազգային հնագիտական արշավախումբը Վայոց Ձորի «Թռչունների քարանձավում» (Արենի-1) հայտնաբերեց մի համալիր, որը փոխեց պատմության ընթացքը։

• Տեխնոլոգիական հզորություն. Հայտնաբերվեց գինու արտադրության ամբողջական ցիկլ՝ խաղողի ճզման հնձաններ, խմորման և պահպանման հսկայական կավե անոթներ (կարասներ), ինչպես նաև բաժակներ և խաղողի չորացած վազեր։

• Գիտական փաստ. Ռադիոածխածնային փորձաքննությունը հաստատեց, որ գործարանն ունի 6100 տարվա պատմություն (մ.թ.ա. 4100 թ.): Սա նշանակում է, որ հայերը գինի են պատրաստել դեռևս այն ժամանակ, երբ Եգիպտական բուրգերը գոյություն չունեին։

  
  

2. Ուրարտական շրջան և Կարմիր բլուր

Գինեգործությունը պետական մակարդակի հասավ Ուրարտական թագավորության ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. 9-6-րդ դարեր)։ Էրեբունի և Թեյշեբաինի (Կարմիր բլուր) ամրոցների պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են հսկայական գինեպահեստներ։ Միայն Կարմիր բլուրում հայտնաբերվել է շուրջ 500 կարաս, որոնց ընդհանուր տարողությունը գերազանցում էր 400,000 լիտրը։ Ուրարտացիները խաղողի այգիներն անվանում էին «Աստծո պարգև» և զարգացրել էին ոռոգման բարդ համակարգեր։

3. Տերուար և Էնդեմիկ սորտեր

Հայաստանը զերծ է մնացել ֆիլոքսերա հիվանդությունից, ինչը թույլ է տվել պահպանել խաղողի սեփական արմատները (ոչ պատվաստված)։

• Արենի Նուար (Սև Արենի). Համարվում է հայկական խաղողագործության «ազնվական» սորտը։ Այն դիմացկուն է ցրտին և հիվանդություններին, իսկ դրանից պատրաստված գինին ունի բարդ կառուցվածք, բարձր թթվայնություն և բալի ու համեմունքների նրբերանգներ։

• Ոսկեհատ. Սպիտակ սորտերի թագուհին է։ Այս սորտից ստացվում են հզոր, հանքային և ծաղկային բույրերով հարուստ գինիներ, որոնք ունեն հնեցման մեծ պոտենցիալ։

  
  

4. Ժամանակակից վերածնունդ

Այսօր հայկական գինեգործությունը ապրում է իր «ոսկեդարը»։ Հինավուրց ավանդույթները՝ կարասային հնեցումը, միահյուսվում են եվրոպական նորագույն տեխնոլոգիաների հետ։ Հայկական գինիները պարբերաբար նվաճում են ոսկե մեդալներ Decanter և Mundus Vini հեղինակավոր մրցույթներում։