Խնձորեսկ. Քարանձավային քաղաքի առեղծվածն ու Սյունյաց աշխարհի հրաշալիքը

Խնձորեսկը Հայաստանի ամենաարտասովոր և հիշարժան վայրերից մեկն է, որը գտնվում է Սյունիքի մարզում՝ Գորիս քաղաքից ոչ հեռու։ Այն հայտնի է իր «Հին Խնձորեսկ» պատմական բնակավայրով, որն իրենից ներկայացնում է ժայռերի մեջ փորված քարանձավային մի հսկայական քաղաք։ Խնձորեսկի ձորը շրջապատված է բնական բուրգեր հիշեցնող զարմանահրաշ ժայռային կազմավորումներով, որոնց խորշերում դարեր շարունակ ապրել են մարդիկ։ Ըստ ավանդության՝ գյուղի անվանումը ծագել է «Խոր ձոր» բառակապակցությունից, որը ժամանակի ընթացքում ձևափոխվել է։ Հին Խնձորեսկը եղել է Արևելյան Հայաստանի ամենամեծ գյուղերից մեկը, որտեղ մինչև 20-րդ դարի կեսերը բնակվել է շուրջ 8000 մարդ։

Բնակավայրի ամենատպավորիչ առանձնահատկությունը բազմահարկ քարանձավային տներն են, որոնք փորված են ժայռերի մեջ։ Հաճախ մեկ տան կտուրը ծառայել է որպես մյուսի բակը, ինչը ստեղծել է ճարտարապետական մի յուրօրինակ լաբիրինթոս։ Խնձորեսկը հայտնի է նաև իր հերոսական պատմությամբ. այն հանդիսացել է անառիկ բերդ և կարևոր հենակետ Սյունիքի ինքնապաշտպանական մարտերի ժամանակ։ Այստեղ է գտնվում հայ նշանավոր զորավար Մխիթար Սպարապետի գերեզմանը։ 2012 թվականից ի վեր Խնձորեսկի այցեքարտն է դարձել ճոճվող կամուրջը, որն ունի 160 մետր երկարություն և կախված է 63 մետր բարձրության վրա։ Այն միացնում է ձորի երկու ափերը՝ հնարավորություն տալով այցելուներին հեշտությամբ հասնել հին քարանձավային քաղաքին և վայելել շունչ կտրող տեսարանները։ Այսօր Խնձորեսկը զբոսաշրջության և ուխտագնացության կարևոր կենտրոն է, որտեղ պատմությունը, բնությունը և մարդկային հնարամտությունը միահյուսված են կատարյալ ներդաշնակությամբ։